Debaty sejmowePierwsza Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie przyspieszenia rewindykacji dzieł sztuki pochodzących z kościołów Gdańska i Pomorza

   Z upoważnienia prezesa Rady Ministrów uprzejmie proszę o przyjęcie stanowiska dotyczącego interpelacji pana posła Longina Pastusiaka z dnia 10 listopada 1997 r. w sprawie ˝powrotu do Gdańska dzieł sztuki sakralnej znajdujących się w Muzeum Narodowym˝.    Sprawa będąca przedmiotem niniejszej interpelacji była już omawiana na forum sejmowym w związku z interpelacją pana posła Longina Pastusiaka z 17 kwietnia br. dotyczącą tegoż zagadnienia. Pan poseł Longin Pastusiak otrzymał również pisemną odpowiedź na swoją interpelację. Zarówno stan faktyczny, jak i prawny nie uległ zmianie od tej pory.    Odnośnie do zabytków sztuki średniowiecznej pochodzących z Bazyliki Najświętszej Marii Panny w Gdańsku pragnę przypomnieć, że w Muzeum Narodowym w Warszawie znajduje się tylko 5 obiektów i stanowią one trzon Galerii Sztuki Średniowiecznej im. kardynała Stefana Wyszyńskiego. Wszystkie pozostałe zabytki zostały wydane w depozyt do bazyliki (17 obiektów w latach 1981-1985 i 16 obiektów w 1994 r.).    Przekaz w depozyt z 1994 r. był skutkiem zawartej w dniu 24 kwietnia 1994 r. ugody pomiędzy dyrektorem Muzeum Narodowego prof. Włodzimierzem Godlewskim i proboszczem Bazyliki NMP w Gdańsku ks. prałatem Stanisławem Bogdanowiczem. Ugoda ta, przy której podpisywaniu świadkami byli ówcześni: marszałek Sejmu RP Józef Oleksy i minister kultury i sztuki Kazimierz Dejmek, jednoznacznie wyraziła stanowisko obu stron, że Muzeum Narodowe w Warszawie zachowa w ramach ekspozycji w Galerii Sztuki Średniowiecznej pięć obiektów z Bazyliki NMP w Gdańsku (˝Tron Łaski˝, tryptyk jerozolimski, dyptyk Winterfeldów, retabulum baldachimowe z kaplicy św. św. Kosmy i Damiana, tryptyk św. Rajnolda), zaś pozostałe obiekty z bazyliki mogą być przeniesione do wnętrza kościoła w formie depozytu.    Przytoczone przez pana posła Longina Pastusiaka argumenty wskazujące na niewywiązywanie się przez Muzeum Narodowe w Warszawie z ustawowych obowiązków, czyli udostępniania, opracowywania i konserwowania zgromadzonych muzealiów, nie znajdują żadnego potwierdzenia w stanie faktycznym. Kolekcja sztuki średniowiecznej Muzeum Narodowego jest starannie opracowana (katalog autorstwa doc. Tadeusza Dobrzenieckiego ˝Malarstwo tablicowe w zbiorach sztuki średniowiecznej Muzeum Narodowego w Warszawie˝), wszystkie zabytki wysokiej klasy pochodzące z różnych rejonów Polski są prezentowane w ramach stałej ekspozycji, zaś w galerii studyjnej znajdują się pozostałe muzealia tego działu. Obiekty podlegają stałemu nadzorowi konserwatorskiemu, w salach galerii ekspozycyjnej panuje zaś stale utrzymywany, najdogodniejszy dla tego typu zabytków klimat, czyli temperatura i wilgotność powietrza.    Stwierdzenie o niekonserwowaniu obiektów muzealnych, powołujące się na rzekomo zły stan zachowania ołtarza Boga Ojca z kościoła św. Katarzyny, będący wynikiem pobytu ołtarza w Muzeum Narodowym, również nie znajduje potwierdzenia w faktach. Bieżąca konserwacja tego zabytku zapewnia należyty jego stan w warunkach ekspozycji w muzeum. Obiekt ten jednak wymagałby gruntownej konserwacji przed przemieszczeniem go do kościoła, a to z uwagi na zagrożenie substancji zabytku w trakcie przewożenia i ustawiania w innych warunkach klimatycznych, o czym pan poseł Longin Pastusiak był poinformowany w piśmie dyrektora Muzeum Narodowego w Warszawie z dnia 28 stycznia 1997 r.    W tych okolicznościach bezpodstawne są zarzuty pana posła Longina Pastusiaka, jakoby fundusze przeznaczone na wykonanie kopii tych zabytków nadmiernie obciążały fundusz konserwatorski, ideą bowiem dyrektora Muzeum Narodowego było wyposażenie kościołów w wiernie wykonane kopie zabytków sztuki średniowiecznej, co równocześnie stanowiłoby kompromisowe rozwiązanie problemu będącego przedmiotem interpelacji. Doskonale wykonana kopia nie ujmuje w niczym historycznemu miejscu przechowywania ani jego kulturowemu kontekstowi, a z pewnością stanowi zabezpieczenie zachowania oryginału. Twierdzenie, że zabytkowa nieruchomość musi być wyposażona w zabytkowe oryginały, jest eufemizmem w sytuacji, kiedy większość kościołów gdańskich, w tym bazylika, była po wojnie odbudowana, czyli faktycznie skopiowana została oryginalna architektura zniszczona podczas wojny. Wszelkie galerie wirtualne są właśnie namiastkami obcowania z dziełem czy nawet jego znakomitą kopią.    Pragnę zauważyć, że w świetle zarówno obowiązującej ustawy z dnia 21 listopada 1996 r. o muzeach, jak i uchwalonych przepisów ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o ochronie dóbr kultury i muzeach prezes Rady Ministrów nie jest i nie był władny wydać decyzji o przekazaniu muzealiów osobie trzeciej. Decyzje dotyczące muzealiów będących własnością muzeum podejmuje dyrektor tej instytucji, przy czym w sprawach określonych wyraźnie w ustawie czyni to za zgodą ministra kultury i sztuki. Przekazanie zabytku będącego własnością muzeum nie jest więc możliwe także przez ministra kultury i sztuki, gdyż wkraczałoby to w prawem zagwarantowane uprawnienia dyrektora muzeum.    Jak z powyższego wynika, stanowisko Muzeum Narodowego w Warszawie nie jest zachowawcze, a opieranie się na przepisach obowiązującego prawa, nawet tego uchwalonego w okresie powojennym, obowiązuje wszystkie podmioty w Polsce i niezależne jest od aktualnej ˝sytuacji kulturowego środowiska Gdańska˝ czy ˝proeuropejskich tendencji polityki polskiej lat dziewięćdziesiątych˝. Twierdzenie o ˝anachronicznym modelu centralizacji polityki muzealnej˝ uważam za nieporozumienie.    Dyrektor Muzeum Narodowego w Warszawie w piśmie z dnia 28 stycznia 1997 r. skierowanym do pana posła Longina Pastusiaka zaproponował przekazanie w depozyt 5 zabytków pochodzących z kościołów gdańskich, jednakże uzależnił rozpoczęcie rozmów od wcześniejszych wystąpień proboszczów tych parafii, które zostałyby stroną umowy depozytowej. Do chwili obecnej nie trafił do muzeum żaden wniosek z którejkolwiek parafii.    Nie mogę także zgodzić się z postawionym w interpelacji zarzutem ˝indolencji resortu kultury wobec postulatu zwrotu obiektów˝, który to zarzut jest równoznaczny z nierespektowaniem obowiązującego porządku prawnego, o którym wyżej była mowa.    Minister    Joanna Wnuk-Nazarowa    Warszawa, dnia 4 grudnia 1997 r.